Posted on

‘लिलियनची बखर’- पुस्तक परिचय

‘लिलीयनची बखर’
लेखक: अनंत सामंत
प्रकाशक: मॅजेस्टिक पब्लिशिंग हाऊस

म्हणावं तर ऐतिहासिक किंवा सत्यकथा असणार हे पुस्तक, इतिहासाने किती नररत्न आपल्या उदरात सामावून घेतले आहेत याचा उत्कृष्ट नमुना आणि त्यापैकीच एक असणारा ‘राजा कृष्णाजी भट’ यांच्याबद्दल सांगणारे हे पुस्तक.
साधारणपणे कान्होजी आंग्रे यांच्यानंतर समुद्रावर दहशत निर्माण करणारा हा योद्धा. हा राजा तसा मराठेशाहीतीलाच, पण ना याची कोणती जहांगीर, ना कोणती वसाहत, ना कोणता राज्याभिषेक, ना कोणता बडेजाव. बाकी याचं स्वतःच अस असणार एकमेव जहाज ज्याच नाव ‘दुर्गा’ आणि त्याच्यावर त्याच स्वतःच अस फडकणार निशान ते म्हणजे पांढऱ्या झेंड्यावर स्वस्तिक. या झेंड्याची व गलबताची जरब इंग्रज, पोर्तुगीज तसेच सिद्द्यांना सुद्धा होती.
पुस्तकाची सुरवात ऐतिहासिक पुराव्याने होते. साधारणपणे जून १७२७ च्या आसपासच्या काळातील झालेल्या घडामोडी यात चितारण्यात आल्या आहेत. राजा कृष्णाजी भट, इंग्रजांचा चीफ एजंट सर गिफर्ड, गिफर्ड ची नात शोभावी अशी पण त्याची असणारी तिसरी बायको लिलीयन गिफर्ड व बऱ्याच जहाजांवर मर्दुमकी गाजवलेला कॅप्टन कॅम्पबेल यांच्याशी निगडित असणाऱ्या गोष्टी यात मांडण्यात आल्या आहेत.
लंडन मध्ये एका रिकाम्या वाड्यात काही हस्तलिखित सापडली. काही इतिहासकारांच्या मते त्यातील हस्ताक्षर हे लिलीयन गिफर्ड यांचे असावेत व त्या नोंदीवर आधारित हे पुस्तक असल्याने यास “लिलीयनची बखर” हे नाव देण्यात आलं असावं.
बंडखोर, अन्यायाची चीड असणारा कृष्णाजी भट हा तितकाच सुसंस्कृत व एखाद्या इंग्रजाला लाजवेल अशी इंग्रजी बोलतो. हा योद्धा अरबी समुद्रात होणाऱ्या इंग्रज, पोर्तुगीज व सिद्दी याच्या जहाजाच्या वाहतुकीवर दहशत ठेवून त्यांच्याकडून खंडणी वसूल करून ती वेगवेगळ्या उपयोगी कारणा करिता खर्च करतो. अशाच एका ‘डेस्टिनी’ या इंग्रज जहाजाला पकडल्यावर त्याचा सापळा रचून डेस्टिनीला वाचवायला येणाऱ्या ‘क्रिस्टल’ ह्या सर गिफर्डच्या जहाजाला कावेबाज व शिताफीने शरण येण्यास भाग पाडून त्याबदल्यात पन्नास हजार पौंडची मागणी व त्याबदल्यात खुद्द सर गिफर्डची असणारी तिसरी बायको लिलीयन गिफर्ड हिस ओलीस ठेऊन घेणे हे एखाद्या हॉलिवूड चित्रपटासारखं लेखकाने या पुस्तकात मांडलंय. या सर्वातून सुटता यावं म्हणून सर गिफर्ड ने केलेला विश्वास घातकीपणा व कप्तान कॅम्पबेल चा धुर्तपणा सुद्धा यात उत्कृष्ट पणाने मांडलाय. लिलीयन ला ओलीस ठेवल्यावर तिचा असणारा कृष्णाजी भटा बद्दल चा तिरस्कार व पुढे जाऊन त्या तिरस्काराचे होणारे प्रेमात परिवर्तन त्यांनतर सुद्धा कृष्णाजी भटा ने इंग्रजांच्या हृदयात भरवलेली धडकी हे वाचण्याजोगे आहे .
हे पुस्तक वाचताना एखादा हॉलिवूडपट डोळ्यासमोर चालू आहे असं लिहल असून बऱ्याच वेळेला ‘पायरेट्स ऑफ कॅरेबियन’ या चित्रपटाची आठवण होते.

– महादेव कुंभार

2+