Posted on

रामायण नव्हे, दक्षिणायन

2+

राम आणि सीता यांचा स्वतंत्र आणि वेगवेगळ्या हेतूने झालेला दक्षिण-प्रवास या पुस्तकाच्या केंद्रस्थानी आहे. त्यामुळे इथे महत्त्व आहे ते घटनांना, पात्रांना नव्हे.
दक्षिणायन ची सुरुवातच वेगळी आणि आश्वासक आहे. राम/सीता किंवा रावण यांच्या जन्मापासून किंवा मोठ्या काही घटनेतून नांदी न होता ही कथा त्राटिकावधापासून आरंभ होते. कोवळ्या वयातली राम लक्ष्मणाची मनोवस्था अत्यंत तरलपणे चितारत, लेखिका त्या प्रदेशात घेऊन जाते.
राम-रावण संघर्ष केवळ महिलेसाठी नव्हे तर भूभागासाठी झालेला असण्याची शक्यता समर्थपणे व्यक्त होते. रामाच्या विचारशक्तीला दिलेले हे परिमाण अद्भुत आहे. एकदा गृहीतक मांडल्यावर त्याच्या प्रेमात पडून, मग वनवासाला पाठविले जाण्यासारख्या घटनेतही गृहितकाचे धागेदोरे घुसवण्यामुळे कथावस्तूचा पाया किंचित डळमळतो, आणि काही शंका निर्माण व्हायला सुरूवात होते. तरीही, भारत-लंका-दंडकारण्य यांचे भूरेखन (topography) सुस्पष्ट आहे. विशेष म्हणजे त्यासाठी नकाशा दाखवावा लागलेला नाही. युद्धासाठी मदत करणारे वानर, गृद्ध या मानवी जमाती दर्शवल्या आहेत आणि त्यामुळे पौराणिक कथा नव्हे तर इतिहास वाचत आहोत असा भास काही काळ होतो खरा.

चुंबकीय शक्ती असलेले शिवधनुष्य, प्रत्यक्ष शिव, रुद्र यांचे अस्तित्व यांबद्दल लेखिकेच्या ठोस संकल्पना मुळातूनच वाचण्यासारख्या आहेत.

पात्र- आरेखन.

रावण हे पात्र रंगवताना लेखिकेने सत्य, वदंता आणि कर्णोपकर्णी प्रसृत होणाऱ्या कथा यांचा चांगलाच समाचार घेतला आहे. एखाद्या घटनेला लोकवाणी कशी वाकवून, विकृत करून सादर करते (उदा. सीतेच्या स्वयंवरात झालेली रावणाची फजिती) हे लेखिका सर्व घटना शक्यतेच्या पातळीवर आणून विशद करते.
रावण किती चांगला, किती वाईट; त्याचं नक्की Continue reading रामायण नव्हे, दक्षिणायन

2+