Posted on

‘लिलियनची बखर’- पुस्तक परिचय

‘लिलीयनची बखर’
लेखक: अनंत सामंत
प्रकाशक: मॅजेस्टिक पब्लिशिंग हाऊस

म्हणावं तर ऐतिहासिक किंवा सत्यकथा असणार हे पुस्तक, इतिहासाने किती नररत्न आपल्या उदरात सामावून घेतले आहेत याचा उत्कृष्ट नमुना आणि त्यापैकीच एक असणारा ‘राजा कृष्णाजी भट’ यांच्याबद्दल सांगणारे हे पुस्तक.
साधारणपणे कान्होजी आंग्रे यांच्यानंतर समुद्रावर दहशत निर्माण करणारा हा योद्धा. हा राजा तसा मराठेशाहीतीलाच, पण ना याची कोणती जहांगीर, ना कोणती वसाहत, ना कोणता राज्याभिषेक, ना कोणता बडेजाव. बाकी याचं स्वतःच अस असणार एकमेव जहाज ज्याच नाव ‘दुर्गा’ आणि त्याच्यावर त्याच स्वतःच अस फडकणार निशान ते म्हणजे पांढऱ्या झेंड्यावर स्वस्तिक. या झेंड्याची व गलबताची जरब इंग्रज, पोर्तुगीज तसेच सिद्द्यांना सुद्धा होती.
पुस्तकाची सुरवात ऐतिहासिक पुराव्याने होते. साधारणपणे जून १७२७ च्या आसपासच्या काळातील झालेल्या घडामोडी यात चितारण्यात आल्या आहेत. राजा कृष्णाजी भट, इंग्रजांचा चीफ एजंट सर गिफर्ड, गिफर्ड ची नात शोभावी अशी पण त्याची असणारी तिसरी बायको लिलीयन गिफर्ड व बऱ्याच जहाजांवर मर्दुमकी गाजवलेला कॅप्टन कॅम्पबेल यांच्याशी निगडित असणाऱ्या गोष्टी यात मांडण्यात आल्या आहेत.
लंडन मध्ये एका रिकाम्या वाड्यात काही हस्तलिखित सापडली. काही इतिहासकारांच्या मते त्यातील हस्ताक्षर हे लिलीयन गिफर्ड यांचे असावेत व त्या नोंदीवर आधारित हे पुस्तक असल्याने यास “लिलीयनची बखर” हे नाव देण्यात आलं असावं.
बंडखोर, अन्यायाची चीड असणारा कृष्णाजी भट हा तितकाच सुसंस्कृत व एखाद्या इंग्रजाला लाजवेल अशी इंग्रजी बोलतो. हा योद्धा अरबी समुद्रात होणाऱ्या इंग्रज, पोर्तुगीज व सिद्दी याच्या जहाजाच्या वाहतुकीवर दहशत ठेवून त्यांच्याकडून खंडणी वसूल करून ती वेगवेगळ्या उपयोगी कारणा करिता खर्च करतो. अशाच एका ‘डेस्टिनी’ या इंग्रज जहाजाला पकडल्यावर त्याचा सापळा रचून डेस्टिनीला वाचवायला येणाऱ्या ‘क्रिस्टल’ ह्या सर गिफर्डच्या जहाजाला कावेबाज व शिताफीने शरण येण्यास भाग पाडून त्याबदल्यात पन्नास हजार पौंडची मागणी व त्याबदल्यात खुद्द सर गिफर्डची असणारी तिसरी बायको लिलीयन गिफर्ड हिस ओलीस ठेऊन घेणे हे एखाद्या हॉलिवूड चित्रपटासारखं लेखकाने या पुस्तकात मांडलंय. या सर्वातून सुटता यावं म्हणून सर गिफर्ड ने केलेला विश्वास घातकीपणा व कप्तान कॅम्पबेल चा धुर्तपणा सुद्धा यात उत्कृष्ट पणाने मांडलाय. लिलीयन ला ओलीस ठेवल्यावर तिचा असणारा कृष्णाजी भटा बद्दल चा तिरस्कार व पुढे जाऊन त्या तिरस्काराचे होणारे प्रेमात परिवर्तन त्यांनतर सुद्धा कृष्णाजी भटा ने इंग्रजांच्या हृदयात भरवलेली धडकी हे वाचण्याजोगे आहे .
हे पुस्तक वाचताना एखादा हॉलिवूडपट डोळ्यासमोर चालू आहे असं लिहल असून बऱ्याच वेळेला ‘पायरेट्स ऑफ कॅरेबियन’ या चित्रपटाची आठवण होते.

– महादेव कुंभार

2+
Posted on

बुकशेल्फ: महाराष्‍ट्राचे संस्‍कृतिसंचित

महाराष्‍ट्राचे संस्‍कृतिसंचित

हो! यावेळचा व्हिडीओ सादर करायला आमच्‍याकडून थोडा उशीर झाला. मात्र आम्‍ही ‘महाराष्‍ट्राचे संस्‍कृतिसंचित’ हे एक वेगळं पुस्‍तक तुमच्‍यासमोर घेऊन आलो आहोत. यावेळचा व्हिडीओ विशेष आहे, कारण ‘बुकशेल्फ’वर पुस्‍तकाच्‍या परिचयासोबत ते पुस्‍तक घडवणा-या तेवढ्याच वैशिष्‍ट्यपूर्ण उपक्रमाचीदेखील ओळख करून देण्‍यात आली आहे.

‘थिंक महाराष्‍ट्र डॉट कॉम’ हा महाराष्‍ट्राचे सामाजिक-सांस्‍कृतिक माहितीसंकलन करणारा राज्‍यव्‍यापी सामाजिक उपक्रम आहे. त्‍या उपक्रमाच्‍या वेबपोर्टलवरील निवडक लेखनाचे संकलन ‘महाराष्‍ट्राचे संस्‍कृतिसंचित’ या ग्रंथामध्‍ये वाचता येते. त्‍या ग्रंथात महाराष्‍ट्रातील वेगवेगळ्या प्रदेशांतील कर्तृत्‍ववान व्‍यक्‍ती, सामाजिक संस्‍था आणि गावोगावच्‍या सांस्‍कृतिक वैशिष्‍ट्यांची ओळख करून देण्‍यात आली आहे. पुस्‍तकाच्‍या आरंभी संपादक दिनकर गांगल यांनी लिहिलेला ‘मेंढालेखातील खुशी’ हा सचित्र लेख आहे. मेंढालेखा हे आदिवासी गाव नक्षलवादी टापूत येते. तेथील गावक-यांनी अशा गावात लोकशाही विकेंद्रीकरणाचा लढा यशस्‍वी करून दाखवण्‍याचा चमत्‍कार घडवला आहे. मलखांबाचा इतिहास आणि वैशिष्‍ट्ये विषद करणारा ‘खेळांचा राजा – मल्‍लखांब’, पुण्‍याच्‍या वैशिष्‍ट्याची ओळख करून देणारा ‘पुण्‍यातील मंडई विद्यापीठ’, तर ओवळेकरांची मनमोहक आणि चित्‍तवेधक अशी ‘फुलपाखरांची बाग’ असे लेख त्‍या ग्रंथाचे वैशिष्‍ट्य आहेत. पुस्‍तकाचा सविस्‍तर परिचय ‘बुकशेल्फ’च्‍या व्हिडीओमध्‍ये होईलच…

‘बुकशेल्फ’ची टिम या पुस्‍तकावर काम करत असतानाच ‘थिंक महाराष्‍ट्र’ने ‘महाराष्‍ट्राचे संस्‍कृतिसंचित’ या ग्रंथाचा दुसरा खंड प्रकाशित केला. आम्‍ही या व्हिडीओत केवळ पहिल्‍याच खंडाची ओळख करून दिली असली, तरी ते दोन्‍ही खंड तेवढेच वाचनीय आहेत. ते दोन्‍ही खंड ऑनलाइन खरेदीकरता उपलब्‍ध आहेत. ते विकत घेण्‍याकरता पुढील लिंकचा वापर करावा.

या लिंकवरून पुस्‍तक विकत घेतल्‍यास पुस्‍तकाच्‍या पोस्‍ट किंवा कुरिअर अशा खर्चावर सवलत मिळेल.

खंड एक – https://goo.gl/MbrT92
खंड दोन – https://goo.gl/d3fjWm

धन्‍यवाद.

– टिम ‘बुकशेल्फ’

0